W 140 rocznice urodzin Ignacego Jana Paderewskiego

140 anniversary of Ignacy Padarewski’s Ignacy J. Paderewski

    Napisano na ten temat setki ksiazek i rozpraw naukowych. Nie warto sie wiec powtarzac i przytaczac peanów, jakie powstaly na czesc „drugiego Chopina”, a takze opisywac jego zaslug na politycznej arenie, które wywarly istotny wplyw na powstanie niepodleglego panstwa polskiego.

Celem niniejszego artykulu jest ukazanie niewielkiego epizodu w zyciu wielkiego artysty, znanego tylko znawcom tematu, a który tak wiele znaczyl dla samego mistrza.

Paderewski nawet u szczytu slawy czesto powtarzal znajomym, ze chce miec swój wlasny polski dom ze zlotymi lanami zbóz, szeroka woda, szumiacym lasem i rozleglym widnokregiem. Marzenie to spelnilo sie w 1897 roku, kiedy to poprzez swego pelnomocnika zakupil majatek w miejscowosci Kasna Dolna kolo Ciezkowic z przylegajacymi do niego wsiami (Bukowiec, Jamna, Siekierzyna). Caly majatek, zajmujacy 296 ha gruntów ornych i 780 ha lasów, kupil za ponad 130 tys. zlotych renskich. Miejsce, które wybral nowy wlasciciel „… bylo niedaleko nie tylko z Tatr, ale i z Paryza, 33 godziny jazdy expresem, a potem dwie mile na zachód i przez góre skrecic w lewo, a nastepnie w prawo przez most…”

Artysta nie tail swego zachwytu dla klasycystycznego dworku ani dla jego malowniczego polozenia w dolinie rzeki Bialej z widokiem na pobliskie Ciezkowice i skalne ostance zwane „Skamienialym Miastem”, na temat których do dzis krazy wiele legend.

Pelne uroku miasteczko swiecilo w 1998 roku 650 rocznice swego powstania i odzyskania praw miejskich, których bylo pozbawione przez 64 lata. Lezy ono na obszarze Pogórza Karpackiego na wzniesieniu (280 m n.p.m.), które z pólnocy i zachodu oplywa rzeka Biala. Pod wzgledem administracyjnym gmina Ciezkowice, do której przynalezy Kasna Dolna, wchodzi w sklad powiatu tarnowskiego, województwa malopolskiego.

Slynny wirtuoz i przyszly premier przystapil wkrótce do zakrojonej na szeroka skale modernizacji dworku, wyposazajac go w kominki, wodociag, kanalizacje i elektrycznosc. Zmodernizowane zostaly takze wszystkie dworskie zabudowania, a w poblizu wybudowano mlyn, cegielnie, tartak i kamieniolom. Z pobliskich Ciezkowic przeciagnieto linie telefoniczna. Z zagranicy sprowadzono nowoczesne maszyny rolnicze oraz stada bydla, trzody chlewnej, koni i owiec.

Paderewski osobiscie interesowal sie dwor-skim parkiem, który poszerzyl do 13 hektarów i uksztaltowal go w stylu angielskim. Sprowadzil wiele rzadkich gatunków drzew i krzewów, które wraz z polskimi grabami, lipami, debami, aka-cjami, swierkami i modrzewiami nadaly mu oryginalny ksztalt i koloryt.

Artyscie szczególnie lezal na sercu los okolicznych mieszkanców. Swemu pelnomocnikowi polecil zelektryfikowac cala Kasna. Nalezy wiedziec, ze w tym czasie szerzyl sie w okolicy tyfus glodowy. Zasieg epidemii zostal zminima-lizowany dzieki zatrudnieniu na duza skale okolicznych mieszkanców.

W Ciezkowicach zakupil budynek, w którym urzadzil pierwszy w Galicji „Klub Inteligencji Obywatelskiej”. Wyposazyl go w biblioteke, fortepian i stól bilardowy. Fortepian, na którym koncertowal dla mieszkanców, mozna bylo ogladac jeszcze kilka lat temu w pobliskim ratuszu. Paderewski wniósl takze w zycie Ciezkowic i okolicy szereg cennych inicjatyw, które zaowocowaly budowa budynków szkolnych w Ciezkowicach i Kasnej oraz wmurowaniem tablicy na skalce „Piekielko”, upamietniajacej 500-lecie zwyciestwa pod Grunwaldem.

W galicyjskim pismie „Wieniec” mozna bylo przeczytac „[…] o tym drogim panu z nieba, który – gdzie wzywa potrzeba sercem i czynna pomoca rozjasnia dole sieroca”.

W czasie swoich krótkich pobytów w majatku mistrz czesto spacerowal po parku i okolicznym lesie. Spotykal sie z okolicznymi mieszkancami wiele rozmawiajac na temat dreczacych ich problemów. Czesto koncertowal dla nich w Ciezkowicach lub w dworskim parku.

Pomimo tych wszystkich poczynionych inwestycji i dobroczynnosci na rzecz mieszkanców, wspólzycie Paderewskiego z mieszkancami i miejskim zarzadem nie ukladalo sie najlepiej. Czesc z nich uwazala inwestycje i inicjatywy dziedzica z Kasnej za „panskie fanaberie”. Doszlo nawet do tego, ze rada miejska odrzucila projekt mistrza, który z wlasnych srodków zapragnal wybudowac na terenie dzisiejszego rezerwatu skalnego uzdrowisko, polaczone mostem wiszacym z terenem dworskim w Kasnej. Nieoficjalnie wiadomo, ze ówczesne wladze odrzucily propozycje, bojac sie, ze straca teren do wypasu bydla. Powszechnie obawiano sie zgorszenia z powodu paradujacych po mia-steczku letników w strojach kapielowych.

Z powodu podobnych obskuranckich pogladów rady miejskiej stacja kolejowa, która miala stanac w Ciezkowicach, zostala wybudowana w pobliskich Bogoniowicach ze wzgledu na halas i rzekome zanieczyszczenie powietrza.

Te „trafne” decyzje wladz miejskich przyczynily sie zapewne do powstania anegdoty, wedlug której nazwa miasteczka nie wywodzi sie od legendarnego Cieszka, stryja Mieszka I, lecz od jej „ciezko myslacych” mieszkanców.

W 1903 roku przyszly premier sprzedal swój caly majatek wraz z „polskim domem”. Przyczynili sie do tego niesumienni zarzadcy, którzy pod nieobecnosc mistrza zle gospodarowali i dopuszczali sie wielu naduzyc. Wszystkie inwestycje pochlonely olbrzymie sumy nie przynoszac zadnego zysku. Mozna przytoczyc jego wyznanie zawarte w pamietniku: „…Przyjechalem do Polski z milionem dolarów, a wyjechalem z milionem dlugów”.

Nastepnymi wlascicielami Kasnej Dolnej zostali kolejno Wladyslaw Kodrebski i Stanislaw Nowak. W rekach tego ostatniego posiadlosc pozostala do 1945 roku. Majatek rozparcelowano, a wlasciciela wyrzucono z domu. Poczatkowo w budynku dworskim dzialala szkola podstawowa, a póYniej rolnicza. Na dluzszy czas dworek i park staly sie siedziba spóldzielni produkcyjnej. Za jej rzadów park ulegl daleko posunietej dewastacji, a podworskie budynki byly w oplakanym stanie.

W 1984 roku, dzieki staraniom Tarnowskiego Towarzystwa Muzycznego, obiekt zostal przekazany w jego wladanie. Nowy gospodarz zebral odpowiednie fundusze i przystapil do gruntownej restauracji dworu, oficyny i zabytkowego parku.

Kiedy zawitalem do Kasnej w 1999 roku, na ukonczeniu byl remont budynku dworu. Szeroko zakrojone prace prowadzono takze w parku nad przywróceniem jego pierwotnego wygladu. Uczynil on na mnie duze wrazenie. Mimo rabunkowej dzialalnosci poprzedniego wlasciciela mozna w nim spotkac wiele ciekawych okazów drzew i krzewów. Szczególnie urzeka polozony posrodku ogrodu malowniczy staw i przepiekna aleja lipowa.

Obecnie odnowiony dworek i oficyna dworska mieszcza dom pracy twórczej, muzeum I. Paderewskiego i maly hotelik. W muzeum zobaczylem nie tylko wiele pamiatek i publikacji zwiazanych ze slynnym Polakiem, lecz i wystawe poswiecona dziejom dworku. Poczesne miejsce wsród zgromadzonych eksponatów zajmuje fortepian artysty. Zamierzeniem opiekunów jest stworzenie „zywego” domu tetniacego ruchem i rozbrzmiewajacego muzyka wielkiego mistrza. W czasie moich odwiedzin trwaly goraczkowe przygotowania do kolejnego koncertu. Biora w nich udzial czesto swiatowej slawy muzycy i wokalisci. Takie nazwiska, jak Halina Czerny-Stefanska (rok temu goscila w Chicago) i Regina Smendzianka mówia same za siebie…

Dzieki niepowtarzalnej atmosferze tej malej miejscowosci, która stwarza gleboka wieY muzyki z przyroda, poszerza sie wciaz krag przyjaciól i jej wielbicieli.

W czasie ostatniego koncertu w Chicago, poswieconemu wielkiemu wirtuozowi przyszla mi na mysl legenda, która laczy mala Kasna z pobliskim „Skamienialym Miastem”. Znal ja zapewne i sam mistrz Paderewski. Zdawalo mi sie, ze w jednym z jego utworów dzwiecza znajome akordy.

Mówi ona o rycerzu Cieszce, który wladal pobliska okolica. Malo mu jednak bylo wlasnych posiadlosci i zapragnal dolaczyc do niej polozona na drugim brzegu Bialej Kasna, stanowiaca wlasnosc rycerza z Roznowa, który jednak nie myslal o jej sprzedazy. Pewnego razu do bram Cieszkowego dworu zakolatala cudnej urody dziewczyna, która zbiegla od pana na Roznowie. Niebawem przybyl roznowski rycerz i zazadal wydania zbiega. W zamian obiecal oddac swoje wlosci w Kasnej. Cieszko po dlugich targach wyrazil zgode na te propozycje, lecz zrozpaczona dziewczyna skonala, rzucajac klatwe na gród i jego wlasciciela za pogwalcenie swietego slowianskiego prawa goscinnosci. Kara byla straszliwa. Zarówno wladca jak i jego gród zostali zamienieni w skaly, w których jeszcze dzis mozna dopatrzyc sie ludzkich rysów.

Siedzac na sali koncertowej wsluchiwalem sie w muzyczne akordy, w których mozna bylo wychwycic trwoge i krzyk ginacej dziewczyny.

kamien

Rezerwat skalny „Skamieniale Miasto”.
One of the rocks of ” Stone Town”


140 anniversary of Ignacy Padarewski’s.

    Paderewski was educated at the Warsaw Conservatory and in Berlin and Vienna. Shortly after making debuts in Vienna in 1887 and in Paris in 1889, he established himself as the most popular concert pianist since Franz Liszt and was especially known for his interpretations of the music of the Polish composer Frederic Chopin. Paderewski made the first of many tours of the U.S. in 1891. His compositions include the opera Manru (1901), a symphony, concertos, and orchestral and piano pieces, among which is his popular Minuet in G. Between 1910 and 1920 Paderewski devoted himself to the cause of Polish independence; he aided in the assistance of victims of World War I in Poland and made concert tours in the U.S. to raise funds for Polish relief. After the war he was elected prime minister and foreign minister in the Polish republic, and he held office from January to November 1919.

He died on June 29, 1941, in New York City and was buried in Arlington National Cemetery. After the fall of Communism in Poland, Paderewski’s remains were returned to his native land in 1992.

Polish society is quite familiar with the music and political career of Ignacy Paderewski, who was called „the king of pianists” and „the second Chopin.” Numerous books were written about him and his involvement in the Polish political arena. It will be pointless to remind our readers these well-known facts. The goal of this article is to present a short episode from Paderewski’s life. The matter is only known to the narrow circle of Paderewski’s enthusiasts but was extremely important for the artist.

It was no secret to Paderewski’s friends that the composer really wanted to own a house in Poland that would be surrounded by fields of grain and whispering woods. The horizon would spread out far and wide. This dream came true in 1897, when the composer bought such an estate in Kasna Dolna, near Ciezkowice. He paid 130 thousand zloty for the property that included several small villages such as Bukowiec, Jamna and Siekierzyna. The total area consisted of 296 hectares of arable land and 780 hectares of forest. The place that the new owner chose not only was close to the Tatry but not far from Paris either. „It would take a little over 33 hours to get from Paris to Kasna if you took an express train and then ran two miles and then turned to the left and later to the right and went through the bridge…”

The town of Ciezkowice that almost blends with Kasna Dolna is worth mentioning. It is a picturesque town and it celebrated its 650th anniversary in 1998. In the same year, the town regained its city status. The town is located in the region of Pogorze Karpackie 280 meters above the sea level. Currently the town Ciezkowice belongs to the Tarnow county and it is part of Malopolska province.

The artist was full of admiration for the classicist country house of Kosna Dolna upon the Biala River that was overlooking the legendary Stone Town of nearby Ciezkowice. Paderew-ski decided to modernize the country house providing it with canalization and electricity. He modernized all the outbuildings and built a new mill, brickyard, sawmill and quarry. The telephone line in Ciezkowice was extended to reach Kasna Dolna. Agricultural machines and herds of cattle, sheep, horses and swine were brought from abroad.

Paderewski extended the park on his property and redesigned its style changing it to English style. Uncommon trees and bushes were shipped to Kasna Dolna. They matched perfectly with Polish hornbeams, oaks, acacias, humbugs, and spruces beautifying the park with amazing colors and shapes. During his short visits to Kasna Dolna Paderewski would often walk around the park and the forests nearby. He often talked to local farmers and listened to their problems. He also organized outdoor concerts in the park, or played for the unpretentious audience in Ciezkowice.

The artist was not indifferent to the living conditions of local people. Paderewski ordered his plenipotentiary to provide Kasna with electricity. During the epidemics of typhus Paderewski stimulated the common effort of local people to combat the disease.

In Ciezkowice Paderewski founded the Center of Civic Intelligentsia providing it with the piano, library and the billiards table. He would sometime play this piano. The same piano used to be a part of exhibition of the Civic Center in Ciezkowice. The artist was also concerned about the education of future generations. He initiated the building of schools in Ciezkowice and Kasna Dolna. Having a lot of respect for Polish history, he celebrated the 500th anniversary of the Battle of Grunwald by placing a memorial table on the ‚Piekielko’ rock in Ciezkowice. Galician magazine Wieniec highly praised the involvement of Paderewski in local affairs.

As surprising as its sounds, Paderewski’s investments in the area were often met with some hostility from local people. Some of them thought that the caprices of famous artists should not be tolerated. The city council turned down Paderewski’s project to build a health spa that would border with the property of the artist. The underlying reason for such a decision by local authorities was the fear of losing the area so perfect for the cattle. The authorities were also afraid of the potential scandal that the presence of spa users in their bathing suits would be scandalous.

Similarly obscure reasons prevented the local council from granting permission for the establishment of a railway station in Ciezkowice. The members of the city council ruled that a train station would be a source of noise and pollution. Finally, the train station was built in Biegonice and the members of the city council in Ciezkowice gained the opinion of hard-to-reform traditionalists. Some say that the name Ciezkowice is not related to the name of its legendary founder Cieszko. It might stem from the phrase „ciezko myslacy” which serves to describe people for whom thinking is a very hard and painful process.

In 1903 the future Polish prime minister sold the property and his lovely Polish country house. The administrators allowed the property to decline and the investments made by Paderewski did not bring any profits. Paderewski once noted that he „arrived to Poland with one million dollars and left it with million of debts.”

The property in Kasna Dolna was bought by Wladyslaw Kodrebski and then sold to Stanislaw Nowak. The latter kept it until 1945 when the communists parceled out the property and expelled the owner. The country house started to be utilized as a grammar school and later as an agricultural high school. The park was granted to the local agricultural co-operative society, which did not manage it very well. This brought about further deterioration of the park.

In 1984, the country house and the park were given away under the supervision of Tarnow Musical Society. The new owner raised funds and started renovation of the country house, outbuilding and the park. When I visited Kasna Dolna in 1999, the renovation of the country house was almost complete. Intensive work was being done in the park to bring it to its original appearance. I was really impressed with it. Despite the predatory management of the previous owner, the park still has many interesting specimens of trees and bushes. The most beautiful elements of the property are the pond, located in the middle of the garden, and a very charming humbug alley.

Today, the renovated country house in Kasna contains the museum of Ignacy Jan Paderewski and a small hotel. In the museum one can see memorabilia and publications related to the life and art of the famous Polish composer as well as an exhibition that presents the history of the country house. Paderewski’s piano is among the most important artifacts of the museum. The country house is becoming more and more like a busy cultural center, which is the goal of its management. When I visited Kasna, I could observe the preparations for the next concert. Famous musicians such as Halina Czerny-Stefanska (who performed in Chicago last year) and Regina Smendzianka have visited Kasna. The atmosphere of the place is unique, as the beauty of music and the beauty of nature go together. The number of enthusiasts of Kasna is growing.

During the most recent concert in Chicago to commemorate Ignacy Jan Paderewski I thought about the legend of the Stone Town. I bet that Paderewski also knew this legend. Especially that it was his music that brought the image of the knight Cieszko before my eyes.

The legend goes as follows: The knight Cieszko was the owner of Ciezkowice, and really wanted to have Kasna Dolna as part of his property. At the time, Kasna belonged to the knight of Roznow, who refused to sell it. One day a female stranger asked for asylum at the castle of Cieszko. The girl was extremely beautiful, and came from the Roznow court. Soon, the knight of Roznow asked Cieszko to return the fugitive. Cieszko did so after the knight of Roznow promised to give up Kasna. Such a deed was a serious abuse of the Slavic principle of hospitality. The dying girl cursed the owner of Ciezkowice and all his people, and they changed into rocks. Today one can detect semi-human features in the rocks of Stone Town.

While listening to Paderewski’s music I could imagine the fear of the dying girl, and I thought I could hear her desperate cries.

dwor

Obecny wyglad dworku w Kasnej.
Present look of Kasna country house.

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii historia, historia polski, kultura, kultura polska, Polacy w USA, Poland, polityka, polonia, polonia w usa, Polska, rocznica, społeczność, usa, wybitni Polacy i oznaczony tagami , , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s